Research Paper

Financial Reporting Comparability and Environmental, Social, and Governance (ESG) Performance*

Monir Jafarirahni^*[1] , Monir Jafarirahni^*[2] , Seyyedamirhossein Hosseinalinezhad[3]

Extended Abstract

1.       Introduction

With the growing global emphasis on sustainability, environmental, social, and governance (ESG) performance has become a key criterion for evaluating firms. Financial reporting, particularly the comparability of financial statements, plays a crucial role in investors’ decision-making. Comparability is traditionally viewed as a desirable qualitative characteristic that enhances transparency and market efficiency. However, recent evidence suggests that higher comparability does not always lead to positive outcomes. Some studies indicate that greater comparability may reduce firms’ incentives to invest in ESG activities, as the costs of such investments become more visible and market pressure on managers increases. Prior empirical findings, both international and domestic, remain mixed. This ambiguity is more pronounced in emerging markets such as Iran, where information asymmetry is relatively high. This study focuses on Iranian listed firms to examine the role of financial statement comparability in shaping ESG performance. The findings can provide valuable insights for policymakers, managers, and accounting standard setters.

2.       Research Methodology

This study is applied in terms of purpose and quantitative and analytical in nature, employing a combined inductive–deductive approach. The research method is correlational, using panel data regression to test the hypotheses. The statistical population consists of firms listed on the Tehran Stock Exchange during 2019–2024, and after applying screening criteria, 114 firms remained in the final sample. Banks and investment companies were excluded, and all firms had a fiscal year ending in March with no changes during the study period. The research model is adopted from Choi and Lee (2024). ESG performance is the dependent variable and is measured using the checklist developed by Amin and Salehnejad (2020), covering environmental, social, and governance dimensions. The independent variable is financial statement comparability, measured using the De Franco et al. (2011) model. Control variables include firm size, leverage, profitability, cash flows, sales growth, accruals, and auditor size. The main objective is to examine the effect of financial statement comparability on firms’ ESG performance.

3.       Research Findings

The regression results indicate that the probability value of the F-statistic is below 5% in all models, confirming the overall statistical validity of the regressions. In the main model, the coefficient of financial statement comparability is negative and statistically significant, indicating a negative and significant relationship between comparability and overall ESG performance; therefore, the main hypothesis is supported. The adjusted R-squared of the main model is 82%, showing strong explanatory power. In the first sub-model, a negative and significant relationship between comparability and environmental performance is observed, supporting the first sub-hypothesis, with an adjusted R-squared of 96%. The second sub-model also reveals a negative and significant relationship between comparability and social performance, confirming the second sub-hypothesis; its adjusted R-squared is 93%. However, in the third sub-model, the relationship between financial statement comparability and governance performance is not statistically significant, leading to rejection of the third sub-hypothesis. The adjusted R-squared of this model is 96%.

4.       Conclusion

The results of this study indicate that higher financial statement comparability is associated with a significant decrease in firms’ ESG performance. This negative relationship is particularly evident in the environmental and social dimensions, while no significant effect is observed for the governance dimension. The findings suggest that increased financial transparency may discourage managers from investing in ESG activities with uncertain short-term returns due to market evaluation pressures. This highlights a trade-off between financial transparency and sustainability investment. Accordingly, it is recommended that investors and policymakers not rely solely on comparability metrics and design incentives or compensation mechanisms to encourage firms to maintain or enhance ESG-related activities.

Funding

There is no funding support.

Authors’ Contribution

Authors contributed equally to the conceptualization and writing of the article. All of the authors approved the content of the manuscript and agreed on all aspects of the work

Conflict of Interest

Authors declared no conflict of interest.

Acknowledgments

We are grateful to all the persons for scientific consulting in this paper.

علمی پژوهشی

قابلیت مقایسه­پذیری گزارشگری مالی و عملکرد محیط زیستی، اجتماعی و حاکمیت شرکتی*

1      مقدمه

در سال‌های اخیر، با تشدید نگرانی‌های جهانی نسبت به پایداری، تغییرات اقلیمی، نابرابری‌های اجتماعی و ضعف‌های راهبری، عملکرد محیط زیستی، اجتماعی و حاکمیتی (ای اس جی[4]) به یکی از معیارهای محوری در ارزیابی شرکت‌ها از سوی سرمایه‌گذاران، نهادهای ناظر و سایر ذی‌نفعان تبدیل شده است. در این میان، گزارشگری مالی همچنان به‌عنوان بستر اصلی انتقال اطلاعات اقتصادی شرکت‌ها ایفای نقش می‌کند و ویژگی‌های کیفی اطلاعات حسابداری، به‌ویژه مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی، نقشی تعیین‌کننده در کارایی تصمیم‌گیری کاربران دارد.

مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی به استفاده‌کنندگان این امکان را می‌دهد که شباهت‌ها و تفاوت‌های عملکرد مالی شرکت‌ها را در طول زمان و میان بنگاه‌های مختلف شناسایی کرده و ارزیابی‌های دقیق‌تری انجام دهند. ادبیات حسابداری به‌طور سنتی، مقایسه‌پذیری را ویژگی‌ای مطلوب می‌داند که با کاهش عدم تقارن اطلاعاتی، افزایش شفافیت و بهبود نظارت بازار همراه است. با این حال، شواهد پژوهشی اخیر نشان می‌دهد که این ویژگی کیفی همواره پیامدهای مثبت و مورد انتظار به همراه ندارد و ممکن است در برخی شرایط، آثار ناخواسته‌ای بر رفتار مدیران و تصمیمات راهبردی شرکت‌ها بر جای گذارد.

در حوزۀ ای اس جی ، مطالعات نشان می‌دهد که واکنش بازار به افشای اطلاعات پایداری تحت تأثیر کیفیت گزارشگری مالی و سازوکارهای حاکمیتی شرکتی قرار دارد. Kim et al, 2018)) نشان می‌دهند که در بازارهایی با حساسیت اجتماعی بالا، افشای فعالیت‌های ای اس جی با واکنش معنادار سرمایه‌گذاران مواجه می‌شود. از سوی دیگر (Afzali,2023) تأکید می‌کند که مقایسه‌پذیری گزارش‌های مالی، از طریق همگن‌سازی اطلاعات و کاهش ابهام تحلیلی، نقش مهمی در تصمیم‌گیری‌های مالی ایفا می‌کند. همچنین (Wang & Chulkov,2023) شواهدی ارائه می‌کنند که شرکت‌های دارای عملکرد قوی‌تر ای اس جی، از کیفیت بالاتر گزارشگری مالی برخوردارند و این موضوع به افزایش اعتماد بازار منجر می‌شود. نتایج (Wang & Wu,2024) نیز حاکی از آن است که افشای داوطلبانۀ اطلاعات ای اس جی، به‌ویژه در رویدادهای ادغام و تملک، واکنش مثبت بازار را در پی دارد.

با وجود این، دیدگاه انتقادی‌تری نیز در ادبیات مطرح شده است. (Choi & Lee, 2024) نشان می‌دهند که افزایش مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی می‌تواند به کاهش عملکرد ای اس جی منجر شود. به اعتقاد آنان، شفافیت بیشتر در گزارشگری مالی سبب می‌شود هزینه‌های مرتبط با فعالیت‌های ای اس جی با وضوح بیشتری نمایان شود و ازآنجاکه این سرمایه‌گذاری‌ها اغلب بازده مالی کوتاه‌مدت مشخصی ندارند، مدیران تحت فشار نظارت بازار ممکن است انگیزۀ کم­تری برای اجرای آن‌ها داشته باشند. این یافته، چالشی اساسی در برابر فرض غالبِ هم‌سویی همیشگی شفافیت مالی و پایداری شرکتی ایجاد می‌کند.

مطالعات داخلی نیز ابعاد مختلف این رابطه را تأیید کرده‌اند. (Jamshidi & Mansouri,2021) به وجود رابطۀ مثبت بین مسؤولیت اجتماعی شرکت و مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی اشاره می‌کنند. (Derakhshanmehr & Hamdanlou, 2021) ارتباط معناداری میان ابعاد مختلف مسؤولیت اجتماعی و هم­زمانی قیمت سهام نیافتند. (Eslami Mofidabadi et al,2022) نشان دادند که نقاط قوت مسؤولیت اجتماعی اثر بیشتری بر مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی نسبت به نقاط ضعف آن دارد. همچنین، نتایج (Nasirzadeh & Marandi, 2022) بیان­گر رابطۀ منفی و معنادار میان مسؤولیت‌پذیری اجتماعی و بحران مالی است، به‌گونه‌ای که افزایش سطح مسؤولیت اجتماعی، احتمال وقوع بحران مالی را کاهش می‌دهد.

با وجود این انباشت علمی، سه شکاف اصلی در ادبیات پژوهش همچنان بدون پاسخ مانده است که ضرورت این تحقیق را توجیه می‌کند: برخلاف فرض غالب که شفافیت مالی را همواره هم‌سو با فعالیت‌های پایداری می‌داند، شواهد نوظهوری (Choi & Lee,2024) حاکی از آن است که مقایسه‌پذیریِ بالای اطلاعات می‌تواند به­عنوان یک «فشار بیرونی» بر مدیران عمل کند. هنوز به­طور دقیق مشخص نیست که آیا مقایسه‌پذیری، هزینه‌های پنهان فعالیت‌های ای اس جی را بیش از حد در معرض دیدِ نظارت‌های کوتاه‌مدت بازار قرار داده و در نتیجه مدیران را از سرمایه‌گذاری در این حوزه (به‌ویژه پروژه‌های بلندمدتِ محیط زیستی) باز می‌دارد یا خیر. همچنین بخش عمده ادبیات موجود، عمدتاً بر پیامدهای مثبت یا عوامل انگیزشی مشارکت در ای اس جی متمرکز بوده است (Kim et al, 2018). ما همچنان در شناسایی عوامل بازدارندۀ ساختاری که از درون سیستم گزارشگری مالی نشأت می‌گیرند، با خلأ جدی روبه­رو هستیم. این مطالعه با پرسشِ آیا مقایسه‌پذیری می‌تواند به جای تسهیل‌گر، نقشی بازدارنده در عملکرد ای اس جی ایفا کند؟، به دنبال پاسخ به این خلأ علمی است. علاوه بر این بازارهای نوظهور مانند ایران، به دلیل ساختارهای متفاوت نهادی، سطح بالاتر عدم تقارن اطلاعاتی و ضعف در زیرساخت‌های افشای داوطلبانه، محیطی متفاوت را برای تحلیل این رابطه فراهم می‌کنند. تأثیر شفافیت مالی بر عملکرد پایداری در محیطی مثل ایران که هنوز استانداردهای بین‌المللی پایداری در مراحل اولیۀ بومی‌سازی هستند، موضوعی است که تاکنون به‌طور تجربی بررسی نشده است.

این پژوهش با هدف پر کردن این شکاف‌ها، به دنبال مستندسازی رابطۀ میان مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی و عملکرد ای اس جی در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران است. نوآوری اصلی این مطالعه در کنارگذاشتن دیدگاه‌های خوش‌بینانه سنتی و تحلیلِ اثرات بالقوۀ معکوس و بازدارندۀ مقایسه‌پذیری بر سرمایه‌گذاری‌های سبز و اجتماعی است. نتایج این تحقیق، نه­تنها به درک بهترِ پیامدهای ناخواستهِ استانداردهای حسابداری کمک می‌کند، بلکه بینش‌های کاربردی برای سیاست‌گذارانی که به دنبال هم­سوسازیِ شفافیت مالی با اهداف توسعۀ پایدار (به‌ویژه در حوزۀ محیط ‌زیست) هستند، فراهم می‌کند.

ساختار این پژوهش به شرح زیر است: در بخش ۲ مبانی نظری و مطالعات پیشین مرتبط با قابلیت مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی و عملکرد ای اس جی را خلاصه کرده و فرضیۀ تحقیق را براساس توسعه‌های نظری تدوین می‌کنیم. بخش ۳ روش‌شناسی استفاده‌شده برای بررسی رابطۀ میان قابلیت مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی و عملکرد ای اس جی را تبیین می‌کند. بخش ۴ نتایج تجربی را ارائه و یافته‌های حاصل از آزمون فرضیه را بحث می‌کند. بخش ۵ به بحث و نتیجه‌گیری‌های حاصل از یافته‌های پژوهش پرداخته و پیشنهادهایی برای تحقیقات آتی مطرح می‌کند.

2      مبانی نظری

ایران نیز به­عنوان یکی از کشورهای درحال­توسعه، در سال‌های اخیر توجه ویژه‌ای به چالش‌های محیط زیستی ازجمله مدیریت پسماند، کنترل آلودگی هوا و مدیریت منابع آبی داشته است. دولت جمهوری اسلامی ایران در راستای تعهدات بین‌المللی و ضرورت‌های داخلی، تلاش‌های متعددی را در قالب برنامه‌های توسعه‌ای و مقررات‌گذاری پیگیری کرده است. برای نمونه، سیاست‌های کلی محیط ‌زیست ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری و همچنین بندهای مرتبط با محیط‌ زیست در «قانون برنامۀ پنج‌سالۀ هفتم توسعه»، چارچوب‌های اصلی برای ارتقاء استانداردهای محیط زیستی را در بخش‌های صنعتی تشکیل می‌دهند.

در این راستا، سازمان حفاظت محیط‌ زیست به­عنوان متولی اصلی، مسؤولیت نظارت بر استانداردهای آلایندگی صنایع و ارزیابی اثرات محیط زیستی پروژه‌های بزرگ را بر عهده دارد. ازجمله اقدامات ساختاری در این حوزه، الزام صنایع به پایش لحظه‌ای خروجی‌های دودکش‌ها و پساب‌های صنعتی است که توسط سازمان محیط ‌زیست کنترل می‌شود. علاوه بر این، در سال‌های اخیر تلاش شده است تا با ارائۀ مشوق‌های مالیاتی برای شرکت‌های سبز و همچنین اعمال جرایم برای صنایع آلاینده، رفتارهای بنگاه‌ها به سمت کاهش تولید کربن هدایت شود. هرچند ایران هنوز در ابتدای مسیرِ پیاده‌سازیِ جامعِ استانداردهای گزارشگریِ پایدار قرار دارد، اما فضای کسب‌وکارهای کشور به­واسطۀ فشارهای قانونی و آگاهی روزافزونِ ذی‌نفعان، به سمت توجه بیشتر به شاخص‌های ای اس جی سوق پیدا کرده است. این تلاش‌ها در مجموع نشان‌دهندۀ آن است که سیاست‌گذار ایرانی، تغییرِ رویکرد از «توسعۀ صرفاً اقتصادی» به «توسعۀ پایدار» را به­عنوان یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر پذیرفته است. با این حال، موفقیت در این مسیر، نیازمند هم‌افزایی میان مقررات دولتی و داوطلبی بخش خصوصی برای افشای دقیق‌تر عملکرد محیط زیستی است؛ حوزه‌ای که این پژوهش با بررسی قابلیت مقایسه‌پذیری اطلاعات، به دنبال روشن ساختن ابعاد آن است.

2-1- قابلیت مقایسۀ گزارشگری مالی:

سودمندی اطلاعات حسابداری در چارچوب مفهومی گزارش‌گری مالی تعریف شده است که یکی از ویژگی‌های کیفی کلیدی آن، قابلیت مقایسه‌پذیری است. براساس تعریف هیأت استانداردهای حسابداری بین‌المللی قابلیت مقایسه‌پذیری عبارت است از ویژگی کیفی که به استفاده‌کنندگان امکان می‌دهد شباهت‌ها و تفاوت‌های میان اقلام را شناسایی و درک کنند. قابلیت مقایسه‌پذیری در حسابداری نقشی حیاتی دارد؛ چراکه تضمین می‌کند صورت‌های مالی در طول زمان (در یک شرکت واحد) یا در یک سال مشخص (بین شرکت‌های مختلف) به‌طور قابل اتکایی قابل مقایسه باشند. این ثبات رویه، به ذی‌نفعانی همچون سرمایه‌گذاران و تحلیل‌گران اجازه می‌دهد تا بر مبنای درک شفاف از عملکرد و وضعیت مالی، تصمیمات آگاهانه‌ای اتخاذ کنند. پژوهش‌های دانشگاهی پیرامون این مفهوم، ابعاد گوناگونی را واکاوی کرده‌اند که می‌توان آن‌ها را در دسته‌های زیر خلاصه کرد:

نخست اینکه، مطالعات پیشین تأکید دارند که صورت‌های مالیِ قابل مقایسه، با کاهش هزینه‌های مرتبط با کسب اطلاعات، نقش مهمی در تسهیل تصمیمات سرمایه‌گذاری کارآمد ایفا می‌کنند. پژوهشگران در مطالعه‌ای (De Franco et al., 2011)، مفهوم قابلیت مقایسه‌پذیری در گزارش‌گری مالی را از طریق تحلیل رابطۀ بین سود و بازده سهام بررسی کردند. آن‌ها بازده سهام را به­عنوان جانشینی برای رویدادهای اقتصادی در نظر گرفته و قابلیت مقایسه‌پذیری را به­عنوان میزانی تعریف کردند که در آن رویدادهای اقتصادی مشابه در سطوح مشابهی از سود حسابداری منعکس می‌شوند. یافته‌های آن‌ها نشان می‌دهد که مقایسه‌پذیری بالاتر منجر به افزایش دقت پیش‌بینی‌های تحلیل‌گران مالی و کاهش واریانس پیش‌بینی‌ها می‌شود. این نتیجه بر اهمیت مقایسه‌پذیری در ارائۀ اطلاعات حسابداری قابل اتکا و مفید به ذی‌نفعان بازار سرمایه تأکید دارد. در همین راستا، شواهد داخلی نیز نشان می‌دهد که قابلیت مقایسه‌پذیری می‌تواند بر تصمیمات مالی و اعتباری شرکت‌ها اثرگذار باشد؛ به‌گونه‌ای که دقیقی ماسوله و همکاران (Daghighi Masouleh, 2024) با بررسی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران نشان دادند که افزایش قابلیت مقایسۀ صورت‌های مالی موجب افزایش اعتبار تجاری شرکت‌ها، به‌ویژه در شرکت‌های درماندۀ مالی می‌شود.

به‌طور مشابه، مطالعات دیگر بر مزایای مقایسه‌پذیری در گزارش‌گری مالی تأکید کرده‌اند؛ این ویژگی نه‌تنها هزینه‌های سرمایه شرکت‌ها را کاهش می‌دهد، بلکه ریسک سقوط قیمت سهام را نیز کم کرده و کارایی و موفقیت فعالیت‌های ادغام و تملیک را بهبود می‌بخشد (Imhof et al., 2017; Kim et al., 2016; Chen et al., 2018).   برای نمونه، در مطالعه‌ای (Imhof et al., 2017)، تأثیر مقایسه‌پذیری بر هزینه‌های تأمین سرمایه بررسی شد و مشخص گردید که سطوح بالاتر مقایسه‌پذیری با کاهش هزینۀ حقوق صاحبان سهام همبستگی دارد. این اثر به‌ویژه برای سرمایه‌گذارانی که با عدم تقارن اطلاعاتی بالا مواجه بوده و در بازارهای کم‌رقابت فعالیت می‌کنند، معنادار است. همچنین استدلال شده است (Kim et al., 2016) که شرکت‌هایی با قابلیت مقایسه‌پذیری بالای اطلاعات حسابداری، شاهد کاهش قیمت سهامِ شدید کم­تری هستند؛ چراکه این شرکت‌ها کم­تر احتمال دارد افشای اخبار منفی را به تعویق بیندازند و در نتیجه، وقوع سقوط ناگهانی بازار به دلیل انتشار هم­زمان اخبار منفی به حداقل می‌رسد. درنهایت، پژوهشگران دیگری نشان داده‌اند (Chen et al., 2018)  که قابلیت مقایسه‌پذیری بالاترِ صورت‌های مالی در شرکت‌های هدف طی فرآیندهای ادغام و تملیک، عملکرد کلی ادغام را بهبود می‌بخشد. آن‌ها استدلال می‌کنند که افزایش مقایسه‌پذیری، دقتِ ارزیابی عملکرد عملیاتی شرکت‌های هدف، پتانسیل هم‌افزایی با شرکت‌های خریدار و ارزیابی سرقفلی را بهبود می‌بخشد که این امر خود منجر به ادغام و تملیک‌های اثربخش‌تر می‌شود. در ادبیات داخلی نیز et al, 2022)   (Arab Mazar Yazdi نشان دادند که قابلیت مقایسۀ صورت‌های مالی با سررسید بدهی شرکت رابطۀ منفی و معناداری دارد؛ به‌طوری­که این ویژگی از طریق کاهش عدم تقارن اطلاعاتی و هزینه‌های نمایندگی می‌تواند تا حدی جایگزین بدهی‌های کوتاه‌مدت شود. افزون بر این، (Fattahi, 2021) نیز گزارش کردند که قابلیت مقایسۀ اطلاعات حسابداری با عملکرد شرکت‌های همتا رابطۀ مثبت و معناداری با پاداش هیأت‌مدیره دارد و شرکت‌های دارای قابلیت مقایسۀ بالاتر، پاداش بیشتری به مدیران خود پرداخت می‌کنند.

سوم اینکه، مطالعات پیشین بر نقش محوری حسابرسان در شکل‌دهی به قابلیت مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی تأکید دارند (Zhang, 2018; Francis et al., 2014).  در پژوهشی (Zhang, 2018) استدلال شده است که سطوح بالاتر مقایسه‌پذیری با افزایش کارایی حسابرس همراه است که این امر در کاهش تلاش‌های حسابرسی (که با حق‌الزحمۀ کم­تر یا تأخیر کم­تر در حسابرسی نمود پیدا می‌کند) قابل مشاهده است. در مطالعه‌ای دیگر  (Francis et al., 2014)، با این حال، برخی مطالعات داخلی نشان داده‌اند که آثار قابلیت مقایسه‌پذیری در همۀ حوزه‌ها یکسان نیست؛ برای نمونه، (Rahmani & Ghashghaei, 2017) رابطۀ قابلیت مقایسۀ حسابداری با مدیریت سود تعهدی و واقعی را بررسی کرده و به این نتیجه رسیدند که رابطۀ معناداری میان مدیریت سود و قابلیت مقایسه ارقام حسابداری وجود ندارد.

به‌طور خلاصه، مطالعات پیشین پیرامون مقایسه‌پذیری حسابداری، بر سنجش مقایسه‌پذیری و مستندسازی مزایای حفظ صورت‌های مالیِ قابل مقایسه متمرکز بوده‌اند. علاوه بر این، این مطالعات عوامل گوناگون و استانداردهای حسابداریِ ارتقادهندۀ مقایسه‌پذیری حسابداری را شناسایی کرده‌اند و شواهد داخلی و بین‌المللی نیز به‌طور مشترک بر نقش این ویژگی کیفی در کاهش عدم تقارن اطلاعاتی، بهبود کیفیت گزارشگری مالی و ارتقاء کارایی تصمیم‌گیری اقتصادی تأکید دارند.

2-2- عملکرد ای اس جی:

در تحقیقات حسابداری، مطالعه پیرامون عملکرد ای اس جی اغلب با کاوش در مسؤولیت اجتماعی شرکت آغاز می‌شود. در مطالعه‌ای (Kim et al., 2012)  رابطۀ میان رفتارهای مسؤولیت اجتماعی شرکت و کیفیت گزارش‌گری مالی بررسی شد. آن‌ها دریافتند شرکت‌هایی که به اقدامات مسؤولیت اجتماعی شرکت متعهد هستند، با محدودکردن مدیریت سود، رفتاری مسؤولانه از خود نشان می‌دهند. این خویشتن‌داری از طریق کاهش اقلام تعهدی اختیاری و به حداقل رساندن دستکاری در فعالیت‌های عملیاتی واقعی محقق می‌شود. در نتیجه، این شرکت‌های مسؤولیت‌پذیر اجتماعی، در مقایسه با شرکت‌هایی که تأکید کم­تری بر معیارهای مسؤولیت اجتماعی شرکت دارند، اطلاعات مالی شفاف‌تر و قابل ‌اتکاتری را به سرمایه‌گذاران ارائه می‌دهند. در مطالعه‌ای دیگر (Choi et al., 2021)، این کاوش با بررسی اینکه چگونه مسؤولیت اجتماعی شرکت بر رابطۀ میان «بحران مالی شرکت» و «مدیریت سود» تأثیر می‌گذارد، گسترش یافت. مطالعۀ آن‌ها بر شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس کره متمرکز است و نشان می‌دهد که مشکلات مالی اغلب منجر به افزایش دستکاری سود می‌شود. با این حال، شرکت‌هایی که فعالانه درگیر فعالیت‌های مسؤولیت اجتماعی شرکت هستند، تأثیر بحران مالی بر دستکاری سود در آن‌ها تعدیل می‌شود. این امر نشان می‌دهد که ابتکارات مسؤولیت اجتماعی شرکت به­عنوان یک عامل محافظتی عمل کرده و حتی در شرایط دشوار اقتصادی، یکپارچگی گزارش‌گری مالی را ارتقا می‌بخشد.

مطالعات بعدی در تحقیقات حسابداری از حوزۀ مسؤولیت اجتماعی شرکت فراتر رفته و ملاحظات گسترده‌تر ای اس جی، به‌ویژه با تمرکز بر مسائل محیط زیستی را در بر گرفتند. برای نمونه، در مطالعه‌ای (Eliwa et al., 2021) رابطۀ میان حجم و کیفیت افشاهای پایداری با کیفیت سود بررسی شد. این مطالعه بر اهمیت افشاهای ای اس جی در گزارش‌های شرکتی تأکید کرده و پیشنهاد می‌کند که این افشاها نقش مهمی در تأثیرگذاری بر کیفیت سود دارند. این پژوهش با تحلیل مجموعه‌داده‌ای شامل ۳۵,۱۱۰ مشاهدۀ شرکتی-سالی از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۱۵، دریافت که سطوح بالاتر افشاهای پایداری با بهبود سود ذاتی و کاهش سود اختیاری همراه است. در همین راستا، شواهد داخلی نیز مؤید اهمیت عملکرد و افشای ای اس جی در بهبود پیامدهای مالی و اطلاعاتی شرکت‌ها است. برای مثال، (Esmaeilikia & Fathinia, 2025) با بررسی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران نشان دادند که عملکرد محیط زیستی، اجتماعی و حاکمیتی تأثیر مثبت و معناداری بر عملکرد مالی و غیرمالی شرکت‌ها دارد و ویژگی‌هایی همچون ثبات و توانایی مدیریت می‌توانند این اثر را تقویت کنند. همچنین حسن‌زاده و یارمحمدی (Hassanzadeh & Yarmohammadi, 2024) دریافتند که افشای حاکمیتی، اجتماعی و محیط زیستی تأثیر مثبتی بر سیاست پرداخت سود سهام شرکت‌ها دارد و کیفیت اطلاعات حسابداری نیز این رابطه را تقویت می‌کند. این نتایج بیان­گر آن است که افشاهای ای اس جی می‌توانند از طریق افزایش شفافیت اطلاعاتی و بهبود اعتماد سرمایه‌گذاران، پیامدهای اقتصادی مطلوبی برای شرکت‌ها به همراه داشته باشند.

قابل‌اتکا بودن اطلاعات حسابداری متکی بر نقش حسابرسان مستقل است. در این راستا، مطالعات پیشین به بررسی رابطۀ میان گزارش‌گری ای اس جی و حسابرسان مستقل پرداخته‌اند. در مطالعه‌ای (Zahid et al., 2022)، تجدید ارائه‌های گزارش‌های مسؤولیت اجتماعی شرکت به­عنوان بستری منحصربه‌فرد برای بررسی این رابطه به کار گرفته شد. این مطالعه استدلال‌های نظری و شواهد تجربی ارائه می‌دهد که از این ایده حمایت می‌کند که استفاده از مؤسسات حسابداری به­عنوان ارائه‌دهندگان خدمات اطمینان‌بخشی، یک مزیت رقابتی محسوب می‌شود. در مقایسه با ارائه‌دهندگان غیرحسابرسی، مؤسسات حسابداری در شناسایی زودهنگامِ عدم ‌دقت‌ها در گزارش‌های مسؤولیت اجتماعی شرکت قبلی ماهرتر بوده و در پیشگیری از خطاهای گزارش‌گری آتی پیش‌دستانه عمل می‌کنند. این رویکرد پیش‌دستانه حیاتی است؛ چراکه اطمینان‌بخشی مسؤولیت اجتماعی شرکت –صرف‌نظر از نوع ارائه‌دهنده– شفافیت و ثباتِ تعاریف، دامنه‌ها و روش‌های گزارش‌گری را ارتقا می‌دهد و اغلب مستلزم تجدید ارائه برای بهبود مقایسه‌پذیری است. در پژوهشی دیگر (Wong et al., 2021)، رابطۀ میان شدت پوشش رسانه‌ایِ مسائل منفی ای اس جی که بر یک شرکت تأثیر می‌گذارد، تحت عنوان «شهرت لکه‌دار شدۀ ای اس جی و تأثیر آن بر تلاش و کیفیت حسابرسی بررسی شد. این مطالعه نشان می‌دهد که حسابرسان در واکنش به ریسکِ تعاملِ فزایندۀ مرتبط با شهرت‌های لکه‌دار شدۀ ای اس جی، تلاش‌های حسابرسی خود را تشدید می‌کنند. این تلاش مضاعف با هدف شناسایی و اصلاح تحریف‌های بااهمیت در گزارش‌گری مالی و در نتیجه ارتقاء کیفیت حسابرسی صورت می‌گیرد. در نتیجه، مشخص شد که شرکت‌های دارای شهرت لکه‌دار شدۀ ای اس جی، تحریف‌های بااهمیت کم­تری دارند که نشان‌دهندۀ بهبود کیفیت کلی حسابرسی است. درنهایت، در مطالعه‌ای (Do & Kim, 2020) بررسی شد که آیا حسابرسان به شرکت‌ها در مدیریت ریسک‌های تشدیدشدۀ ای اس جی در طول بحران‌های شهرتی کمک می‌کنند یا خیر؛ آن‌ها از پوشش رسانه‌ای منفیِ غیرعادی مرتبط با ای اس جی به­عنوان جانشینی برای «شهرت لکه‌دار شده» استفاده کردند. مطالعۀ آن‌ها یک رابطۀ مثبت میان شهرت لکه‌دار شده و ارائۀ خدمات غیرحسابرسی توسط حسابرسان را آشکار کرد. علاوه بر این، آن‌ها یک اثر تعاملی یافتند که در آن شهرت لکه‌دار شده و خدمات غیرحسابرسی، مشترکاً بر ارزش آتی شرکت تأثیر می‌گذارند. در ادبیات داخلی نیز (Tahriri, A., & Afsayi, 2023) با بررسی شرکت‌های عضو بورس تهران نشان دادند که سطح افشای اجتماعی، محیط زیستی و حاکمیتی با میزان تلاش حسابرس و کیفیت حسابرسی رابطه دارد و این ارتباط تحت تأثیر میزان تلاش حسابرس قرار می‌گیرد. این یافته‌ها بیان­گر آن است که افشاهای ای اس جی می‌توانند بر ارزیابی ریسک حسابرسی و نحوۀ انجام فرآیند حسابرسی اثرگذار باشند.

مطالعات اخیر به بررسی تأثیر فعالیت‌های ای اس جی بر ارزش شرکت‌ها از دیدگاه بازار سرمایه پرداخته‌اند که نتایج متناقضی را به همراه داشته است. از یک سو، پژوهش‌های متعددی از وجود یک رابطۀ مثبت بین عملکرد ای اس جی و ارزش شرکت گزارش می‌دهند. برای نمونه، در مطالعه‌ای (Wong et al., 2021)  پیشنهاد شده است که هر شرکت سطح بهینه‌ای از فعالیت‌های مسؤولیت اجتماعی دارد که می‌تواند عملکرد مالی را بهبود بخشد. بر اساس همین، تحقیقات نشان می‌دهند که عملکرد مطلوب ای اس جی پتانسیل افزایش ارزش شرکت را داراست. به­عنوان مثال، برخی مطالعات استدلال می‌کنند که فعالیت‌های ای اس جی هزینۀ سرمایه را کاهش داده و از این طریق باعث افزایش ارزش شرکت می‌شوند. در پژوهشی (Eliwa et al., 2021) با استفاده از داده‌های شرکت‌های مالزیایی مشخص شد که اقدامات ای اس جی هزینۀ حقوق صاحبان سهام را کاهش می‌دهد. به‌طور مشابه، مطالعه‌ای (Zahid et al., 2022)  بر کشورهای اتحادیۀ اروپا، رابطه‌ای منفی میان عملکرد ای اس جی و هزینۀ بدهی نشان می‌دهد. در پژوهشی دیگر (Tsang et al., 2023)  این بررسی در سطح جهانی و با استفاده از داده‌های ۵۸ کشور گسترش یافت و نشان داد که فعالیت‌های مسؤولیت اجتماعی، به‌ویژه برای شرکت‌هایی که تحت نظارت عمومی قرار دارند، ارزش شرکت را افزایش می‌دهد. همچنین مطالعه‌ای (Ryou et al., 2022) بر اهمیت رابطه مثبت میان شرکت‌هایی با همکاری‌های تجاری قوی و ارزش بالاتر شرکت تأکید دارد؛ این رابطه به‌ویژه در دوران همه‌گیری کووید-۱۹ تقویت شد که نشان‌دهندۀ تاب‌آوری و مزیت استراتژیک شرکت‌هایی با اقدامات منسجم ای اس جی است.

در مقابلِ مطالعاتی که از ارتباط مثبت میان فعالیت‌های ای اس جی و ارزش شرکت حمایت می‌کنند، برخی تحقیقات به تأثیر منفی ملاحظات ای اس جی بر عملکرد مالی و ارزش‌گذاری بازار اشاره دارند. در مطالعه‌ای (Do & Kim, 2020) تأثیر رتبه‌بندی‌های ای اس جی بر بازده قیمت سهام در بازار کره بررسی شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که اگرچه رتبه‌بندی‌های ای اس جی تأثیر معناداری بر بازده‌های غیرعادی کوتاه‌مدت دارند، اما این بازده‌ها در بلندمدت منفی می‌شوند. این امر حاکی از آن است که سرمایه‌گذاران کره‌ای ممکن است فعالیت‌های ای اس جی شرکت را به‌طور کامل در تصمیمات سرمایه‌گذاری بلندمدت خود لحاظ نکنند که احتمالاً نشان‌دهندۀ گسست میان عملکرد ادراک‌شدۀ ای اس جی و ارزش‌گذاری پایدار بازار است. به همین ترتیب، مطالعه‌ای (Yoo et al., 2024)  استدلال می‌کند که سرمایه‌گذاران ممکن است رویدادهای مسؤولیت اجتماعی را به‌طور ثابت منعکس نکنند، حتی در مواردی که اخبار مرتبط با ای اس جی مثبت است. در برخی موارد، سرمایه‌گذاران حتی ممکن است واکنش منفی به رویدادهای مثبت ای اس جی نشان دهند که این مسأله، فرضیۀ افزایش یکنواخت ارزش شرکت از طریق ابتکارات ای اس جی را در نظر سرمایه‌گذاران به چالش می‌کشد. همچنین، در پژوهشی بر روی شرکت‌های آمریکای لاتین (Choi et al., 2021) مشخص شد که شاخص‌های عملکرد محیط زیستی و اجتماعی ارتباط معناداری با هزینۀ سرمایه ندارند.

علاوه بر این، در مطالعه‌ای (Kim et al., 2012) تأثیر کیفیت حسابرسی بر رابطۀ میان عوامل ای اس جی و عملکرد مالی شرکت‌ها در کشورهای اروپای غربی بررسی شد. یافته‌های آنان نشان می‌دهد که فعالیت‌های ای اس جی تأثیری به‌طور قابل‌ توجهی منفی بر عملکرد مالی شرکت‌ها (سنجیده‌شده با بازده دارایی‌ها) دارند. این یافته از فرضیۀ تقابل حمایت می‌کند که بیان می‌دارد مشارکت در ابتکارات ای اس جی، هزینه‌های کسب‌وکار را افزایش می‌دهد. همچنین مطالعه‌ای (Zhang, 2018) نسبت به پدیدۀ سبزشویی [5]هشدار می‌دهد؛ جایی که شرکت‌های با نرخ تغییرات بالای مدیرعامل ممکن است به‌صورت فرصت‌طلبانه و بدون تعهدات اساسی، درگیر فعالیت‌های ای اس جی شوند. مشخص شده است که این شرکت‌ها ارزش پایین‌تری دارند که نشان می‌دهد ابتکارات ای اس جی ممکن است به جای آنکه تعهداتی اصیل به پایداری باشند، به‌طور سطحی یا استراتژیک مورد استفاده قرار گیرند.

در مجموع، این مطالعات دیدگاه‌های متفاوتی را در مورد رابطۀ میان فعالیت‌های ای اس جی و ارزش شرکت ارائه می‌دهند. درحالی­که برخی تحقیقات از تأثیر مثبت ای اس جی بر عملکرد مالی و نگاه سرمایه‌گذاران حمایت می‌کنند، برخی دیگر نسبت به چالش‌ها و پیامدهای منفی احتمالی در تبدیل تعهدات ای اس جی به ارزش بازار پایدار هشدار می‌دهند. همچنین، شواهد پژوهشی داخلی نیز عمدتاً بر نقش مثبت عملکرد و افشای محیط زیستی، اجتماعی و حاکمیتی در بهبود عملکرد شرکت، ارتقاء کیفیت اطلاعات حسابداری و تأثیرگذاری بر تصمیمات سرمایه‌گذاران و حسابرسان تأکید دارند، هرچند نتایج برخی مطالعات نشان می‌دهد که این اثرات می‌تواند تحت تأثیر شرایط حاکمیتی، ویژگی‌های مدیریتی و کیفیت حسابرسی متفاوت باشد.

2-3- توسعۀ فرضیات:

تأثیر عملکرد محیط زیستی، اجتماعی و حاکمیتی (ای اس جی) بر ارزش شرکت همچنان یکی از موضوعات بحث‌برانگیز در ادبیات حسابداری و مالی به­شمار می‌رود و پژوهش‌های تجربی نتایج متفاوت و گاه متناقضی را در این زمینه ارائه کرده‌اند. از یک سو، شماری از مطالعات نشان می‌دهند که عملکرد مطلوب ای اس جی با افزایش ارزش شرکت و بهبود عملکرد مالی همراه است (Kim et al., 2012; Wong et al., 2021; Eliwa et al., 2021; Choi     et al., 2023).  این پژوهش‌ها استدلال می‌کنند که شرکت‌های دارای عملکرد قوی در حوزۀ ای اس جی، از طریق افزایش شفافیت، بهبود شهرت، کاهش ریسک و کاهش هزینۀ سرمایه، قادر به ایجاد ارزش بیشتری برای سهام­داران هستند. برای مثال، Kim et al. (2012)  بیان می‌کنند که شرکت‌های متعهد به مسؤولیت اجتماعی، کیفیت سود بالاتری داشته و رفتارهای فرصت‌طلبانه‌ای نظیر مدیریت سود را محدود می‌کنند. همچنین Eliwa et al. (2021)  نشان دادند که اقدامات ای اس جی می‌تواند هزینۀ تأمین مالی را کاهش دهد و از این طریق ارزش شرکت را افزایش دهد. در همین راستا، شواهد داخلی نیز مؤید آثار مثبت عملکرد ای اس جی بر نتایج مالی و غیرمالی شرکت‌ها است؛ به‌گونه‌ای که (Esmaeilikia, G., & Fathinia, 2025) دریافتند عملکرد محیط زیستی، اجتماعی و حاکمیتی تأثیر مثبت و معناداری بر عملکرد مالی و غیرمالی شرکت‌ها دارد و ویژگی‌هایی نظیر توانایی و ثبات مدیریت می‌تواند این اثر را تقویت کند. افزون بر این، حسن‌زاده و یارمحمدی (  Hassanzadeh, A., & Yarmohammadi, 2024) نشان دادند که افشای اطلاعات حاکمیتی، اجتماعی و محیط زیستی با افزایش پرداخت سود سهام همراه است و کیفیت اطلاعات حسابداری نیز این رابطه را تقویت می‌کند.

در مقابل، برخی مطالعات نسبت به آثار اقتصادی فعالیت‌های ای اس جی دیدگاهی محتاطانه‌تر دارند و استدلال می‌کنند که این فعالیت‌ها الزاماً به افزایش ارزش شرکت منجر نمی‌شوند(Do & Kim, 2020; Yoo et al., 2024; Ramirez et al., 2022; Zahid et al., 2022) . بر اساس این دیدگاه، اجرای برنامه‌های ای اس جی مستلزم صرف هزینه‌های قابل ‌توجهی است که مستقیماً در صورت‌های مالی شرکت منعکس می‌شود. افزون بر این، افشای اطلاعات مرتبط با مسؤولیت اجتماعی و پایداری ممکن است نگرانی‌هایی دربارۀ افشای اطلاعات اختصاصی شرکت ایجاد کند و در محیط‌های رقابتی، انگیزۀ شرکت‌ها برای افشای اطلاعات ای اس جی را کاهش دهد(Ryou et al., 2022) . به بیان دیگر، اگرچه شرکت‌ها برای دست­یابی به سطوح بالاتر عملکرد ای اس جی سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای انجام می‌دهند، اما منافع مالی حاصل از این سرمایه‌گذاری‌ها همواره قطعی و قابل‌ مشاهده نیست. برای مثال،Do and Kim (2020)  نشان دادند که اگرچه رتبه‌بندی‌های ای اس جی ممکن است در کوتاه‌مدت واکنش مثبت بازار را به همراه داشته باشد، اما در بلندمدت این اثر می‌تواند تضعیف شده یا حتی منفی شود. Yoo et al. (2024)  نیز نسبت به پدیدۀ «سبزشویی» هشدار داده و بیان می‌کنند که برخی شرکت‌ها ممکن است بدون تعهد واقعی به پایداری، صرفاً به‌صورت نمادین در فعالیت‌های ای اس جی مشارکت کنند؛ موضوعی که می‌تواند ارزش شرکت را کاهش دهد.

در چنین شرایطی، زمانی که رابطۀ میان عملکرد ای اس جی و ارزش شرکت مبهم یا غیرمستقیم باشد، مدیران ممکن است در تخصیص منابع به فعالیت‌های ای اس جی با تردید مواجه شوند. این تردید به‌ویژه زمانی تشدید می‌شود که قابلیت مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی بالا باشد. قابلیت مقایسه‌پذیری، به­عنوان یکی از ویژگی‌های کیفی اطلاعات حسابداری، موجب می‌شود سرمایه‌گذاران و سایر ذی‌نفعان بتوانند عملکرد مالی شرکت‌ها را به‌راحتی ارزیابی و با یکدیگر مقایسه کنند(De Franco et al., 2011) . در چنین محیطی، هزینه‌های مرتبط با فعالیت‌های ای اس جی نیز شفاف‌تر و آشکارتر در صورت‌های مالی منعکس می‌شود و این امر ممکن است حساسیت سرمایه‌گذاران نسبت به هزینه‌های تحمیل‌شده ناشی از ابتکارات ای اس جی را افزایش دهد. به بیان دیگر، هرچه قابلیت مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی بیشتر باشد، ارزیابی اثر اقتصادی فعالیت‌های ای اس جی برای بازار سرمایه آسان‌تر خواهد شد و در صورتی که منافع این فعالیت‌ها به‌طور مستقیم قابل مشاهده نباشد، مدیران ممکن است انگیزۀ کم­تری برای سرمایه‌گذاری در پروژه‌های ای اس جی داشته باشند.

علاوه بر این، پژوهش‌های پیشین نشان داده‌اند که قابلیت مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی می‌تواند موجب افزایش کارایی بازار، کاهش عدم تقارن اطلاعاتی و ارتقاء نظارت سرمایه‌گذاران شود(Imhof et al., 2017; Kim et al., 2016) . هرچند این ویژگی در مجموع کیفیت گزارشگری مالی را بهبود می‌بخشد، اما ممکن است از سوی دیگر فشار بیشتری بر مدیران برای ارائۀ عملکرد مالی کوتاه‌مدت وارد کند. در چنین شرایطی، سرمایه‌گذاری در فعالیت‌های ای اس جی که منافع آن اغلب در بلندمدت تحقق می‌یابد، ممکن است از دید مدیران پرهزینه و کم‌بازده تلقی شود. شواهد داخلی نیز نشان می‌دهد که افشاهای ای اس جی و کیفیت گزارشگری می‌توانند بر ارزیابی حسابرسان و ذی‌نفعان اثرگذار باشند؛ به‌طوری­که تحریری و افسای (Tahriri & Afsayi, 2023) نشان دادند سطح افشای اجتماعی، محیط زیستی و حاکمیتی با کیفیت حسابرسی و میزان تلاش حسابرس مرتبط است. این موضوع بیان­گر آن است که افزایش شفافیت و قابلیت مقایسۀ اطلاعات، می‌تواند حساسیت بیشتری نسبت به هزینه‌ها و پیامدهای فعالیت‌های ای اس جی ایجاد کند.

بنابراین، می‌توان انتظار داشت که در محیط‌هایی با قابلیت مقایسه‌پذیری بالای صورت‌های مالی، شرکت‌ها انگیزۀ کم­تری برای سرمایه‌گذاری در فعالیت‌های ای اس جی داشته باشند؛ زیرا هزینه‌های این فعالیت‌ها به‌وضوح در عملکرد مالی شرکت منعکس شده و به‌راحتی توسط سرمایه‌گذاران و تحلیل‌گران ارزیابی می‌شود. البته این احتمال نیز وجود دارد که سرمایه‌گذاران، شرکت‌های دارای صورت‌های مالی قابل‌مقایسه و شفاف را در صورت سرمایه‌گذاری در فعالیت‌های ای اس جی، مطلوب‌تر ارزیابی کنند و این امر انگیزۀ مدیران را برای بهبود عملکرد ای اس جی افزایش دهد. از این‌ رو، رابطۀ میان قابلیت مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی و عملکرد ای اس جی ماهیتی تجربی داشته و نیازمند بررسی بیشتر است؛ لذا فرضیات زیر مطرح شد:

فرضیۀ اصلی: بین قابلیت مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی و عملکرد محیط زیستی، اجتماعی و حاکمیتی (ای  اس جی) شرکت‌ها رابطۀ منفی و معناداری وجود دارد.

فرضیات فرعی:

• بین مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی و عملکرد محیط زیستی شرکت‌ها رابطۀ منفی و معناداری وجود دارد.
• بین مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی و عملکرد اجتماعی شرکت‌ها رابطۀ منفی و معناداری وجود دارد.
• بین مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی و عملکرد حاکمیتی شرکت‌ها رابطۀ منفی و معناداری وجود دارد.

3      روش تحقیق

پژوهش حاضر به لحاظ نتیجۀ اجرا، کاربردی می­باشد. هدف در تحقیقات کاربردی، پاسخ به یک پرسش مطرح در دنیای واقعی می­باشد. پژوهش‌ها از زاویۀ منطق اجرا نیز به دو گروه رویکرد استقرایی و قیاسی تفکیک می‌گردند. رویکرد استقرایی، حرکت از جزء (مشاهدات متعدد) به کل (نظریۀ تعمیم­یافته) و رویکرد قیاسی، حرکت از کل (فرض­های اولیه و تئوری­های مطرح) به جزء (رویه­های قابل اجرا) می­باشد. در این تحقیق، از ترکیب دو رویکرد استقرایی و قیاسی استفاده شده است. پژوهش­ها از زاویۀ هدف تحقیق نیز به چهار گروه توصیفی، تحلیلی، میدانی و اکتشافی تقسیم می‌گردند. ازآنجاکه این پژوهش از نوع کمی بوده و با هدف آزمون فرضیه صورت می‌گیرد، از منظر هدف از نوع تحلیلی است. از طرف دیگر به این علت که با توجه به تغییرات متغیرهای مستقل، پیش­بینی تغییرات متغیر وابسته صورت می‌گیرد؛ لذا می­توان این پژوهش را یک پژوهش همبستگی- تحلیل رگرسیون دانست.

جامعۀ آماری این پژوهش با شروط بیان شده زیر تعدیل شد؛ لذا شرکت­هایی که حائز معیارها و شرایط زیر بودند، در جامعۀ آماری قرار گرفتند:

1. طی سال­های 1398 تا 1403 فعال باشند.
2. سال مالی آن­ها منتهی به پایان اسفندماه باشد.
3. شرکت­های سرمایه­گذاری و بانک­ها به­علت ماهیت متفاوت و فعالیت خاص حذف شدند.
4. اطلاعات مورد نیاز آن­ها در دسترس باشد.
5. تغییر سال مالی بین سال­های 1398 تا 1403 نداشته باشند.

لازم به ذکر است که این تحقیق فاقد روش نمونه­گیری بوده و از شرکت­های جامعۀ همگن­شده استفاده و درنهایت 114 شرکت حائز شرایط فوق قرار گرفتند.

برای آزمون فرضیه­های تحقیق از مدل رگرسیون براساس داده­های پانل استفاده گردیده است. این پژوهش دارای یک مدل بوده که برگرفته از پژوهش چوی و لی (2024) بوده و و به قرار زیر است:

که در آن:

:ESG شاخص عملکرد ای اس جی شرکت i

COMP: شاخص مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی شرکت i

:Controli متغیرهای کنترلی مانند اندازۀ شرکت، اهرم مالی، سودآوری، ارزش بازار و... برای شرکت i

متغیر وابسته:

در این پژوهش، برای اندازه‌گیری متغیر وابسته (عملکرد ای اس جی)، از رویکرد سیستماتیک امتیازدهی مبتنی بر چک‌لیست بومی‌سازی شده توسط Amin & Salehnezhad (2020) استفاده شده است. این معیار، عملکرد پایداری شرکت را در سه بُعد اصلی محیط زیستی (E)، اجتماعی (S) و حاکمیتی (G) ارزیابی می‌کند. نحوۀ محاسبه بدین صورت است که برای هریک از ابعاد سه‌گانه، مجموعه‌ای از «نقاط قوت» (ویژگی‌های مثبت) و «نقاط نگرانی» (ویژگی‌های منفی) تعریف شده است. امتیاز نهایی هر بُعد از طریق تفاضل مجموع امتیازات مثبت از مجموع امتیازات منفی به‌دست می‌آید:

Score_ESG=∑Strengths−∑Concerns

- بعد محیط زیستی (Environmental): در این بخش، تلاش‌های شرکت برای کاهش آثار مخرب محیطی ارزیابی می‌شود. ازجمله نقاط قوت می‌توان به استفاده از انرژی‌های پاک، بازیافت مواد خام و دریافت گواهی­نامه‌هایی نظیر ISO 14001 اشاره کرد. در مقابل، مواردی همچون آلایندگی شدید، تولید فضولات خطرناک یا جرائم قانونی ناشی از آسیب به لایۀ اوزون، به­عنوان نقاط نگرانی و کاهندۀ امتیاز تلقی می‌شوند.

- بُعد حاکمیت شرکتی (Governance): این بُعد بر شفافیت و ساختار مالکیت تمرکز دارد. مواردی مانند شفافیت در گزارشگری محیطی-اجتماعی و پاداش‌های بهینۀ مدیران از نقاط قوت محسوب شده و در مقابل، وجود بندهای مشروط در گزارش حسابرسی یا ضعف در افشای اطلاعات، به­عنوان نقاط نگرانی ثبت می‌گردند.

- بُعد مسؤولیت اجتماعی (Social): این معیار بر «تنوع‌بخشی»، «روابط کارکنان» و «ارتباطات جامعه» تمرکز دارد. شاخص‌هایی نظیر حضور بانوان و اقلیت‌ها در هیأت‌مدیره، ایمنی و سلامت کار و وجود برنامه‌های بازنشستگی و تسهیلات رفاهی، فعالیت‌های خیریه، حمایت از مسکن، تحصیل و ورزش به­عنوان نقاط قوت لحاظ می‌شوند؛ درحالی­که بروز دعاوی حقوقی با کارکنان، مشکلات مالیاتی و اثرات منفی بر ارزش دارایی‌های جامعۀ پیرامونی، به­عنوان نقاط نگرانی در نظر گرفته می‌شوند.

درنهایت، با تجمیع امتیازات خالص این سه بُعد، شاخص کل عملکرد ای اس جی شرکت استخراج می‌گردد که مبنای تحلیل‌های رگرسیونی این پژوهش قرار گرفته است.

متغیر مستقل:

برای اندازه‌گیری کیفیت مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی[6]  از مدل دی‌فرانکو و همکاران (2011) استفاده شد. منطق این مدل مبتنی بر این است که صورت‌های مالی، تابعی از رویدادهای اقتصادی شرکت هستند؛ لذا دو شرکت زمانی قابل مقایسه‌ترند که برای رویدادهای اقتصادی مشابه، واکنش حسابداری (سود) مشابهی داشته باشند.

در گام اول، تابع حسابداری هر شرکت (i) با استفاده از رگرسیون سری زمانی بازده سهام بر سود خالص (مقیاس‌شده با دارایی‌های ابتدای دوره) طی یک پنجرۀ ۵ ساله برآورد می‌گردد:

که در آن Earnings سود شرکت و  بازده سالانۀ سهام است. ضرایب تخمینی  ( ) نشان‌دهندۀ سیستم گزارشگری اختصاصی هر شرکت در تبدیل رویدادهای اقتصادی به سود است.

در گام دوم، سود پیش‌بینی‌شده برای شرکت i، یک‌بار با سیستم خودش و بار دیگر با سیستم شرکت j (از همان صنعت) محاسبه می‌شود:

E(Earnings)_iit=

E(Earnings)_ijt=

در گام سوم، شاخص مقایسه‌پذیری جفتی (CompAcct_ijt) به‌عنوان منفیِ میانگینِ قدر مطلق تفاوت سودهای پیش‌بینی‌شده در یک پنجرۀ ۵ ساله محاسبه می‌شود:

در گام نهایی، برای تعیین شاخص مقایسه‌پذیری سطح شرکت (CompAcct_ijt )، میانگین مقادیر جفتیِ شرکت i با سایر شرکت‌های هم‌صنعت (j) در همان سال محاسبه می‌شود. مقادیر نزدیک‌تر به صفر (بزرگ‌تر) در این شاخص، نشان‌دهندۀ شباهت بیشتر سیستم‌های حسابداری و در نتیجه کیفیت بالاتر مقایسه‌پذیری است.

متغیرهای کنترلی:

اندازۀ شرکت (Size): شرکت‌های بزرگ‌تر منابع بیشتری برای سرمایه‌گذاری و گزارشگری ای اس جی دارند و اگر کنترل نشوند ممکن است اثر اندازه به‌جای قابلیت مقایسه دیده شود (Kang et al., 2022; Jang et al., 2022) و از طریق لگاریتم طبیعی مجموع دارایی‌های شرکت در پایان سال مالی محاسبه می شود.

موجودی کالا و حساب‌های دریافتنی نسبت به دارایی (INVREC): پیچیدگی عملیاتی و ماهیت دارایی‌ها هم قابلیت مقایسۀ گزارشگری را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و هم می‌تواند با نوع و سطح فعالیت‌های ای اس جی مرتبط باشد؛ لذا برای کنترل «پیچیدگی» در مدل می‌آید (Kang et al., 2022) و از طریق مجموع موجودی کالا و حساب‌های دریافتنی تقسیم بر کل دارایی‌ها محاسبه می‌شود.

دارایی‌های ثابت مشهود (PPE): میزان دارایی‌های ثابت نمایندۀ ساختار سرمایه‌بر بودن و پیچیدگی است؛ پیچیدگی می‌تواند بر الگوی ای اس جی اثر بگذارد (Kang et al., 2022) و از طریق نسبت دارایی‌های ثابت مشهود به کل دارایی‌ها محاسبه می‌شود.

نسبت بدهی (Lev): ساختار سرمایه و فشار بستانکاران می‌تواند انگیزه‌های افشا و سیاست‌های مدیریتی را تغییر دهد (Kang et al., 2022) و از طریق مجموع بدهی‌ها تقسیم بر کل دارایی‌ها محاسبه می‌شود.

نسبت جاری (Cur_Ratio): وضعیت نقدینگی و ریسک کوتاه‌مدت می‌تواند توان تأمین مالی پروژه‌های ای اس جی و نیز رفتار گزارشگری را تحت ‌تأثیر قرار دهد (Kang et al., 2022) و از طریق دارایی‌های جاری تقسیم بر بدهی‌های جاری محاسبه می‌شود.

جریان وجوه نقد عملیاتی (CF): عملکرد و توان مالی جاری می‌تواند امکان اجرای برنامه‌های ای اس جی و سطح افشا را تعیین کند (Jang et al., 2022) و از طریق جریان وجوه نقد عملیاتی تقسیم بر کل دارایی‌ها محاسبه می‌شود.

بازده دارایی (ROA): سودآوری معمولاً با سرمایه‌گذاری در ای اس جی و نیز با کیفیت گزارشگری مرتبط است (Jang et al., 2022) و از طریق سود خالص تقسیم بر کل دارایی‌ها محاسبه می‌شود.

اقلام تعهدی اختیاری تعدیل‌شده با عملکرد (PMDA): چون کیفیت حسابداری و سود با مسؤولیت اجتماعی و عملکرد ای اس جی رابطه دارد، کنترل اقلام تعهدی اختیاری باعث می‌شود اثر کیفیت حسابداری از اثر قابلیت مقایسه تفکیک شود (Kim et al., 2012) و از طریق تفاوت بین اقلام تعهدی واقعی و اقلام تعهدی مورد انتظار براساس عملکرد، بر پایۀ مدل تعدیل‌شدۀ جونز محاسبه می‌شود.

رشد فروش (Sales_Grw): فرصت‌های رشد می‌تواند هم با ای اس جی (به‌عنوان بخشی از استراتژی بلندمدت) و هم با الگوی گزارشگری شرکت مرتبط باشد (Kang et al., 2022) و از طریق تغییرات فروش سال جاری نسبت به سال گذشته تقسیم بر فروش سال گذشته محاسبه می‌شود.

اندازۀ حسابرس (AuditSize):  سخت‌گیری حسابرس و زیرساخت‌های نظارتی می‌تواند هم اعتبار گزارشگری (و در نتیجه قابلیت مقایسه) و هم رفتارهای ای اس جی را تحت ‌تأثیر قرار دهد (Ballou et al., 2018). متغیر دوحالته (صفر و یک). در صورتی که شرکت توسط سازمان حسابرسی، حسابرسی شده باشد، مقدار ۱ و در غیر این صورت 0.

4      یافته‌ها و بحث

در جدول شمارۀ یک آمار توصیفی متغیرهای تحقیق آمده است.

جدول 1. آمار توصیفی

در جدول 1 مشاهده می­شود که متغیر عملکرد ای اس جی دارای میانگین 963/1 می‌باشد که بیان­گر آن است که به­طور متوسط حدود 2 آیتم مثبت از آیتم‌های عملکرد پایداری توسط شرکت‌های مورد بررسی، رعایت شده است. متغیر مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی نیز دارای میانگین 383/0- بوده که این مقدار هرچه به صفر نزدیک‌تر باشد، بیان­گر مقایسه‌پذیری بیشتر شرکت‌هاست. متغیر دارایی ثابت مشهود دارای میانگین 26 درصد بوده که به این معناست که میزان دارایی‌های ثابت در شرکت­های مورد بررسی برابر با 26 درصد ارزش دفتری دارایی‌ها در این شرکت­ها بوده است. متغیر نسبت بدهی دارای میانگین 51 بوده که به این معناست که 51 درصد از ارزش دفتری دارایی­ها از محل بدهی­ها تأمین شده است. متغیر جریان نقد عملیاتی دارای میانگین 10% بوده که نشان می­دهد میزان جریان نقد عملیاتی در شرکت­های مورد بررسی برابر با 10 درصد ارزش دفتری دارایی­ها در این شرکت­ها بوده است. متغیر بازده دارایی­ها دارای میانگین 18% بوده که به این معناست که به­طور متوسط 18 درصد از ارزش دفتری دارایی­ها در شرکت­های مورد بررسی، به سود خالص تبدیل شده است. متغیر رشد فروش نیز دارای میانگین 54 درصد بوده که نشان­دهندۀ آن است که میزان فروش در شرکت­های مورد بررسی در هر سال نسبت به سال قبل 54 درصد رشد داشته است. متغیر اندازۀ حسابرس دارای میانگین 19 درصد بوده که بیان­گر آن است که حسابرسی 19 درصد از شرکت‌های مورد بررسی توسط سازمان حسابرسی صورت پذیرفته است.

 در آزمون فرضیه‌های تحقیق، یکی از شروط مورد نیاز به منظور استفاده از تجزیه­وتحلیل رگرسیون است که در این پژوهش از آمارۀ جارکا و برا برای آزمون نرمال بودن توزیع متغیر وابسته و آزمون توزیع متغیرهای پژوهش، استفاده شده است. با توجه به آمارۀ جارکا و برا در جدول 2 که ارزش احتمال آن از 5 درصد بیشتر است، توزیع متغیر وابستۀ اصلی تحقیق نرمال می­باشد.

جدول 2. توزیع متغیر وابسته

تعیین ضریب همبستگی بین متغیر پیش‌بینی شونده (وابسته) و متغیرهای پیش‌بینی کنندۀ (کنترلی و مستقل) در پژوهش­های پیش‌بینی، مقدماتی­ترین و در عین حال اساسی­ترین روشی است که به­کار می‌رود. در این پژوهش، آزمون همبستگی پیرسون مورد استفاده قرار گرفته است. به این علت که مقیاس­ها فاصله‌ای می‌باشند. عدد اول از بالا در این جدول بیان­گر میزان همبستگی است و عدد دوم ارزش احتمال را نشان می­دهد. می‌توان از جدول 3 رابطۀ بین متغیرهای کنترلی و مستقل را با یکدیگر مورد بررسی قرار داد. درصورتی‌که رابطۀ همبستگی قوی بین متغیرهای کنترلی و مستقل وجود داشته باشد، به علت وجود هم­خطی، هیچ یک از این متغیرها نمی‌توانند در مدل قرار بگیرند. در ماتریس همبستگی (جدول ۳)، مقادیر داخل سلول‌ها ضریب همبستگی و مقادیر زیر آن‌ها ارزش احتمال (P-value) هستند.

جدول 3. ماتریس ضرایب همبستگی پیرسون

همان­طورکه در جدول مشخص است، هیچ جفت متغیر کنترلی و مستقل با یکدیگر رابطۀ همبستگی قوی ندارند. همچنین از رگرسیون حداقل مربعات خطی داده­های پانل به منظور ارزیابی و آزمون فرضیه­های تحقیق استفاده می­گردد. بنابراین، آزمون­های f لیمر، ناهمسانی واریانس، هاسمن و خودهمبستگی انجام می­شود. در مدل­های استفاده شده در این پژوهش، به منظور بررسی وجود ناهمسانی واریانس بین جملات اخلال از آزمون وایت استفاده می­شود. نتایج این آزمون به­صورت جدول زیر است:

جدول 4. نتایج آزمون ناهمسانی

برای آزمون مدل­های تحقیق، همان­طورکه از اطلاعات جدول 4 مشهود است، بایستی از روش حداقل مربعات تعمیم­یافته یا EGLS  استفاده شود؛

لذا باید از دو آزمون F لیمر و هاسمن، برای بررسی معنی­دار بودن روش اثرات ثابت، استفاده شده است. نتایج آزمون F لیمر به شرح زیر می­باشد:

جدول 5. نتایج آزمون آمارۀ F

برای آزمون مدل­های تحقیق، همان­طورکه در جدول بالا مشهود است، اثرات وجود داشته و به منظور تشخیص نوع اثرات، بایستی از آزمون هاسمن استفاده گردد که نتایج در جدول 6 نشان داده شده است.

جدول 6. نتایج آزمون هاسمن

با توجه به اینکه احتمال حاصل­شده در آزمون به­عمل­آمده برای مدل­های تحقیق، کم­تر از 5 درصد می­باشد، در نتیجه باید از روش اثرات ثابت در مدل اصلی و هر سه مدل فرعی استفاده کنیم. درضمن آماره دوربین- واتسون فرضیات به ترتیب برابر با 90/1، 90/1، 80/1 و 89/1 می­باشد. به این علت که این آماره­ها در بازۀ 5/1 تا 5/2 قرار گرفته­اند، می­توان گفت که عدم وجود همبستگی بین باقی­مانده­ها در مدل­های تحقیق، پذیرفته می­گردد. در نتیجه این خودهمبستگی، طبق فرآیند عملیاتی برآورد مدل رفع شده است.

نتایج حاصل از آزمون مدل اصلی پژوهش، به­صورت جدول زیر می­باشد:

جدول 7. نتایج آزمون تحلیل رگرسیون مدل اصلی پژوهش

ارزش احتمال آمارۀ F  از 5 درصد کم­تر است که نشان­دهندۀ آن است که بین متغیرهای وابسته و مستقل، رابطه­ای خطی وجود دارد و همچنین رگرسیون برخوردار از اعتبار آماری مورد نیاز می­باشد. در جدول فوق همچنین مشاهده می­گردد که برای متغیر مقایسه­پذیری صورت‌های مالی، ارزش احتمال برابر با 0000/0 بوده و برای متغیر مذکور، علامت ضریب برآوردی منفی است؛ لذا مقدار ارزش احتمال از 5 درصد کم­تر بوده و می­توان گفت که رابطۀ منفی و معناداری بین مقایسه­پذیری صورت‌های مالی و عملکرد ای اس جی وجود دارد. به بیان دیگر می‌توان گفت بین مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی و عملکرد محیط زیستی، اجتماعی و حاکمیتی (ای اس جی) شرکت‌ها رابطۀ منفی و معناداری وجود دارد. در نتیجه فرضیۀ اصلی پژوهش تأیید می‌گردد. ضریب تعیین تعدیل­شده با توجه به اطلاعات جدول 7 برابر با 82 درصد بوده و بیان­گر آن است که 82 درصد تغییرات متغیر وابسته از طریق متغیرهای کنترلی و مستقل تبیین می­شود.

متغیر وابسته در مدل فرعی اول، عملکرد محیط زیستی است. متغیر مستقل، مقایسه­پذیری صورت‌های مالی می­باشد. نتایج آزمون این مدل به قرار زیر است:

جدول 8. نتایج آزمون تحلیل رگرسیون مدل فرعی اول پژوهش

ارزش احتمال آمارۀ F  از 5 درصد کم­تر است که نشان­دهندۀ آن است که بین متغیرهای وابسته و مستقل، رابطه­ای خطی وجود دارد و همچنین رگرسیون برخوردار از اعتبار آماری مورد نیاز است. در جدول بالا همچنین مشاهده می­گردد که برای متغیر مقایسه­پذیری صورت‌های مالی، ارزش احتمال برابر با 0000/0 بوده و برای متغیر مذکور، علامت ضریب برآوردی منفی است؛ لذا مقدار ارزش احتمال از 5 درصد کم­تر بوده و می­توان گفت که رابطۀ منفی و معناداری بین مقایسه­پذیری صورت‌های مالی و عملکرد محیط زیستی وجود دارد. به بیان دیگر می‌توان گفت بین مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی و عملکرد محیط زیستی شرکت‌ها رابطۀ منفی و معناداری وجود دارد. در نتیجه فرضیۀ فرعی اول پژوهش تأیید می­گردد. ضریب تعیین تعدیل­شده با توجه به اطلاعات جدول 8 برابر با 96 درصد بوده و بیان­گر آن است که 96 درصد تغییرات متغیر وابسته از طریق متغیرهای کنترلی و مستقل تبیین می­شود.

متغیر وابسته در مدل فرعی دوم، عملکرد اجتماعی است. متغیر مستقل، مقایسه­پذیری صورت‌های مالی می­باشد. نتایج آزمون این مدل به قرار زیر است:

جدول 9. نتایج آزمون تحلیل رگرسیون مدل فرعی دوم پژوهش

ارزش احتمال آمارۀ F  از 5 درصد کم­تر است که نشان­دهندۀ آن است که بین متغیرهای وابسته و مستقل، رابطه­ای خطی وجود دارد و همچنین رگرسیون برخوردار از اعتبار آماری مورد نیاز است. در جدول بالا همچنین مشاهده می­گردد که برای متغیر مقایسه­پذیری صورت‌های مالی، ارزش احتمال برابر با 0001/0 بوده و برای متغیر مذکور، علامت ضریب برآوردی منفی است؛ لذا مقدار ارزش احتمال از 5 درصد کم­تر بوده و می­توان گفت که رابطۀ منفی و معناداری بین مقایسه­پذیری صورت‌های مالی و عملکرد اجتماعی وجود دارد. به بیان دیگر می‌توان گفت بین مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی و عملکرد اجتماعی شرکت‌ها رابطۀ منفی و معناداری وجود دارد. در نتیجه فرضیۀ فرعی دوم پژوهش تأیید می­شود. ضریب تعیین تعدیل­شده با توجه به اطلاعات جدول 9 برابر با 93 درصد بوده و بیان­گر آن است که 93 درصد تغییرات متغیر وابسته از طریق متغیرهای کنترلی و مستقل تبیین می­شود.

متغیر وابسته در مدل فرعی سوم، عملکرد حاکمیتی است. متغیر مستقل، مقایسه­پذیری صورت‌های مالی می‌باشد. نتایج آزمون این مدل به قرار زیر است:

جدول 10. نتایج آزمون تحلیل رگرسیون مدل فرعی سوم پژوهش

ارزش احتمال آمارۀ F  از 5 درصد کم­تر است که نشان­دهندۀ آن است که بین متغیرهای وابسته و مستقل، رابطه­ای خطی وجود دارد و همچنین رگرسیون برخوردار از اعتبار آماری مورد نیاز می­باشد. در جدول بالا همچنین مشاهده می­گردد که برای متغیر مقایسه­پذیری صورت‌های مالی، ارزش احتمال برابر با 6949/0 است؛ لذا مقدار ارزش احتمال از 5 درصد بیشتر بوده و می­توان گفت که بین مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی و عملکرد حاکمیتی شرکت‌ها رابطۀ معناداری وجود ندارد. در نتیجه فرضیۀ فرعی سوم پژوهش رد می‌شود. ضریب تعیین تعدیل­شده با توجه به اطلاعات جدول 10 برابر با 96 درصد بوده و بیان­گر آن است که 96 درصد تغییرات متغیر وابسته از طریق متغیرهای کنترلی و مستقل تبیین می­شود.

آزمون‌های تکمیلی و کنترل درون‌زایی

به منظور ارتقاء دقت آماری و کاهش نگرانی‌های مربوط به درون‌زایی و متغیرهای مخدوش‌کننده، نتایج آزمون‌های تکمیلی در جدول ۱۱ ارائه شده است. در این تحلیل، علاوه بر کنترل متغیرهای مالی شرکت، از مدل اثرات ثابت شرکتی[7] برای حذف اثر ویژگی‌های ثابت و غیرقابل مشاهده شرکت‌ها استفاده شده است. همچنین، به منظور کنترل تفاوت‌های ساختاری و ریسک‌های خاص صنعت، اثرات ثابت صنعت[8] نیز به مدل افزوده شده است. علاوه بر کنترل اثرات خاصِ شرکت و صنعت، اثرات ثابت سال [9] نیز به مدل اضافه شد تا تأثیر شوک‌های زمانی و نوسانات کلان اقتصادی در سال‌های مختلف بر متغیرهای پژوهش کنترل شود. این اقدام باعث می‌شود که نتایج، فارغ از اثرات زمانیِ ناظر بر بازار، صرفاً بیان­گر رابطۀ بین متغیرهای اصلی باشد.

یافته‌ها نشان می‌دهد که پس از اعمال این کنترل‌های سخت‌گیرانه، رابطۀ منفی بین مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی و عملکرد ای اس جی همچنان پابرجا و از نظر آماری معنادار است. این رابطۀ منفی و معنادار در دو بعد محیط زیستی (E) و اجتماعی (S) با قوت بیشتری تأیید می‌شود؛ درحالی­که برای بعد حاکمیتی (G) همچنان شواهدی از معناداری آماری مشاهده نمی‌شود. این نتایج بیان­گر آن است که برآوردهای پژوهش نسبت به حذف متغیرهای مخدوش‌کننده و ویژگی‌های خاص صنعت، از استحکام[10]  قابل ‌قبولی برخوردار است.

  *، ** و   ***به‌ترتیب نشان‌دهندۀ معناداری در سطوح10، 5 و 1درصد هستند.

بهره‌گیری از مدل اثرات ثابتِ سه‌گانه (شرکت، صنعت و سال)، این اطمینان را فراهم می‌کند که نتایجِ حاصله، تحت‌تأثیرِ

ویژگی‌های ساختاری شرکت‌ها یا شوک‌های زمانیِ خاصِ هر سال قرار نداشته و از اعتبار و استحکام بالایی در کنترل درون‌زایی برخوردار است.

5      جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

تلاش‌هایی در سطح جهانی برای توسعۀ مدل‌های توسعۀ پایدار به‌منظور مقابله با بحران‌های محیط زیستی مبرم، ازجمله گرمایش زمین و انتشار گازهای گلخانه‌ای در جریان است. در پاسخ به این روند، تأکید فزاینده‌ای بر ادغام فعالیت‌های ای اس جی شرکت‌ها در رویه‌های حسابداری وجود دارد. در نتیجه، حرکتی میان استانداردگذاران حسابداری برای تدوین استانداردهای پایداری شکل گرفته است.

پژوهش حاضر، با درنظرگرفتن  تحولات محیط زیستی جاری و همچنین مسائل اجتماعی و حاکمیتی، به بررسی رابطۀ میان قابلیت مقایسه‌پذیری اطلاعات حسابداری و عملکرد ای اس جی پرداخته است. هدف اصلی این پژوهش بررسی اثر مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی بر عملکرد محیط زیستی، اجتماعی و حاکمیتی (ای اس جی) شرکت‌ها بود. نتایج تجربی حاصل از داده‌های شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس نشان می‌دهد که بین مقایسه‌پذیری اطلاعات حسابداری و عملکرد ای اس جی، رابطه‌ای منفی و معنادار وجود دارد. این نتیجه بیان­گر آن است که افزایش مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی، برخلاف انتظار رایج در ادبیات حسابداری، لزوماً به بهبود همۀ ابعاد عملکرد شرکت منجر نمی‌شود و می‌تواند پیامدهای رفتاری خاصی در حوزۀ تصمیمات پایداری مدیران ایجاد کند.

به‌طور مشخص، یافته‌ها نشان داد که مقایسه‌پذیری بالاتر صورت‌های مالی با کاهش عملکرد محیط زیستی و اجتماعی شرکت‌ها همراه است؛ درحالی­که هیچ رابطۀ معناداری میان مقایسه‌پذیری و بعد حاکمیتی مشاهده نشد. این تفاوت در نتایج، حاکی از ماهیت متفاوت اجزای ای اس جی است. ابعاد محیط زیستی و اجتماعی معمولاً مستلزم سرمایه‌گذاری‌های پرهزینه و بلندمدت هستند که بازده مالی مستقیم و کوتاه‌مدت آن‌ها نامشخص است و اغلب به‌صورت هزینه در صورت‌های مالی شناسایی می‌شوند. در مقابل، بعد حاکمیتی بیشتر به ساختارهای کنترلی، ترکیب هیأت‌مدیره و سازوکارهای نظارتی مرتبط است که الزاماً مستلزم تحمل هزینه‌های عملیاتی قابل توجه در کوتاه‌مدت نیست. عدم معناداری در بعد حاکمیتی، احتمالاً ناشی از ماهیت ساختار مالکیت در ایران و الزامات حاکمیتیِ اجباری (به جای داوطلبانه) است که باعث می‌شود مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی تأثیر مستقیمی بر بهبود شاخص‌های حاکمیتی نداشته باشد.

از منظر تئوریک، یافته‌های این پژوهش با نظریۀ نمایندگی و نظریۀ ذی‌نفعان همخوانی دارد. افزایش قابلیت مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی، موجب می‌شود هزینه‌های مرتبط با فعالیت‌های ای اس جی با شفافیت بیشتری در معرض قضاوت بازار قرار گیرد. اگرچه در چارچوب‌های حسابداری فعلی، بسیاری از پیامدهای غیرمالیِ ای اس جی در ارقام صورت‌های مالیِ استاندارد منعکس نمی‌شود، اما مدیران تحت فشارِ ارزیابی‌های مستمرِ بازار و تحلیل‌گران، همواره نسبت به چگونگیِ انعکاس هزینه‌هایِ این فعالیت‌ها در گزارش‌های جامع (ازجمله گزارش تفسیری مدیریت) حساس هستند. در چنین شرایطی، مدیران ممکن است در مواجهه با سرمایه‌گذاری‌های ای اس جی که بازده مالیِ کوتاه‌مدتِ مشهودی ندارند، رویکرد محتاطانه‌تری اتخاذ کنند؛ چراکه شفافیتِ حاصل از مقایسه‌پذیری، هزینه‌های این فعالیت‌ها را برای سرمایه‌گذارانِ کوتاه‌مدت‌نگر برجسته‌تر می‌کند، علی‌رغم اینکه عملکرد محیط زیستی و اجتماعی، واجد مزایای استراتژیک و پایداری بلندمدت برای شرکت است (Cauthorn et al, 2023). این نتیجه با یافته‌های  (Choi & Lee, 2024)هم‌راستا بوده و دیدگاه آنان را مبنی بر اثر بازدارندۀ شفافیت مالی بر سرمایه‌گذاری‌های ای اس جی تأیید می‌کند. همچنین، هم‌سویی این نتایج با پژوهش (Kim et al, 2018) نشان می‌دهد که واکنش بازار به افشای ای اس جی، به‌شدت به زمینۀ اطلاعاتی و کیفیت گزارشگری مالی وابسته است.

در مقابل، نتایج این پژوهش با یافته‌های (Wang & Chulkov, 2023) که بر هم‌راستایی کیفیت گزارشگری مالی و عملکرد ای اس جی تأکید دارند، در تضاد قرار می‌گیرد. این تفاوت می‌تواند ناشی از تفاوت در محیط نهادی، ساختار بازار سرمایه و سطح بلوغ سازوکارهای پاداش‌دهی به فعالیت‌های پایداری باشد. در بازارهایی که هنوز منافع اقتصادی فعالیت‌های ای اس جی به‌طور کامل در قیمت سهام منعکس نمی‌شود، افزایش شفافیت مالی ممکن است به‌جای تشویق، موجب احتیاط بیشتر مدیران در تخصیص منابع به این فعالیت‌ها شود.

به‌طورکلی، نتایج پژوهش حاضر نشان می‌دهد که مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی به‌عنوان یکی از ویژگی‌های کیفی اطلاعات حسابداری، می‌تواند بر رفتار شرکت‌ها در حوزۀ ای اس جی تأثیر معناداری داشته باشد. افزایش مقایسه‌پذیری، اگرچه موجب بهبود شفافیت و کاهش هزینه‌های اطلاعاتی می‌شود، اما هم‌زمان می‌تواند انگیزۀ مدیران برای انجام فعالیت‌های محیط زیستی و اجتماعی را کاهش دهد. این یافته‌ها بیان­گر وجود نوعی مبادله میان شفافیت مالی و سرمایه‌گذاری در فعالیت‌های ای اس جی است که مورد توجه سیاست‌گذاران و تدوین‌کنندگان استانداردها می‌باشد. افزون بر این، سرمایه‌گذاران در بازارهای سرمایه می‌توانند هنگام ارزیابی شرکت‌ها براساس قابلیت مقایسه‌پذیری اطلاعات حسابداری، از این یافته‌ها بهره‌مند شوند. این آگاهی می‌تواند به سرمایه‌گذاران در اتخاذ تصمیمات آگاهانه که با استراتژی‌های سرمایه‌گذاری ای اس جی آن‌ها هم­سو است، کمک کند.

براساس نتایج به‌دست‌آمده، پیشنهاد می‌شود که سرمایه‌گذاران در ارزیابی شرکت‌ها، صرفاً به کیفیت گزارشگری مالی و مقایسه‌پذیری

اطلاعات حسابداری اتکا نکنند و توجه داشته باشند که مقایسه‌پذیری بالاتر لزوماً به معنای تعهد بیشتر شرکت به فعالیت‌های ای اس جی نیست. در شرکت‌هایی با صورت‌های مالی بسیار قابل مقایسه، ممکن است انگیزۀ مدیران برای سرمایه‌گذاری در پروژه‌های محیط زیستی و اجتماعی کاهش یافته باشد. درنهایت به نهادهای ناظر و تدوین‌کنندگان مقررات توصیه می‌شود با ارائۀ مشوق‌های گزارشگری یا الزامات افشای مکمل، شرایطی فراهم کنند که هزینه‌های فعالیت‌های ای اس جی صرفاً به‌عنوان بار مالی کوتاه‌مدت تلقی نشود و منافع غیرمالی و بلندمدت آن نیز برای بازار شفاف‌تر گردد.

این پژوهش با وجود ارائۀ شواهد معنادار، با محدودیت‌هایی همراه است. نخست، سنجش عملکرد ای اس جی مبتنی بر شاخص‌ها و داده‌های در دسترس بوده است که ممکن است تمامی ابعاد واقعی ای اس جی شرکت‌ها را به‌طور کامل منعکس نکند. دوم، تمرکز پژوهش بر شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس، قابلیت تعمیم نتایج به سایر شرکت‌ها یا بازارهای غیر بورسی را محدود می‌سازد. سوم، اگرچه از معیارهای مختلفی برای اندازه‌گیری مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی استفاده شده است، اما هیچ معیاری قادر به پوشش کامل این مفهوم پیچیده نیست.

براساس این، پیشنهاد می‌شود در پژوهش‌های آتی از شاخص‌ها و پایگاه‌های داده متنوع‌تری برای اندازه‌گیری ای اس جی استفاده و نتایج با یافته‌های سایر بازارها مقایسه شود. همچنین، انجام پژوهش‌های تفکیکی براساس صنایع مختلف با توجه به شدت آلایندگی می‌تواند نقش الزامات قانونی، ساختار هزینه‌ها و ماهیت فعالیت‌های ای اس جی در  صنایع با شدت آلایندگی بالا را روشن‌تر کند. افزون بر این، بررسی نقش متغیرهای تعدیل‌گر نظیر ساختار مالکیت و سطح رقابت بازار می‌تواند به درک عمیق‌تری از سازوکار اثرگذاری مقایسه‌پذیری صورت‌های مالی بر عملکرد ای اس

جی منجر شود.

حامی مالی

بنا به اظهار نویسندۀ مسؤول، این مقاله حامی مالی نداشته است.

سهم نویسندگان در پژوهش

نویسندۀ اول: -

نویسندۀ دوم: -

تضاد منافع

نویسنده (نویسندگان) اعلام می­کنند که هیچ تضاد منافعی در رابطه با نویسندگی و یا انتشار این مقاله ندارند.

تقدیر و تشکر

نویسنده (نویسندگان)، از همۀ افراد، به دلیل مشاوره و راهنمایی علمی و مشارکتشان در این مقاله تشکر و قدردانی می­کند (می­کنند).

Reference

Afzali, M. (2023). Corporate culture and financial statement comparability. Advances in Accounting, 62, 100597.

Amin, V., & Salehnezhad, S. H. (2020). The impact of corporate sustainability performance on economic value added over the corporate life cycle. Journal of Empirical Research in Financial Accounting, 7(2), 1–30.

Arab Mazar Yazdi, M., Monti, V., & Roshan-Zamir, J. (2022). Financial statement comparability and corporate debt maturity. Empirical Studies in Financial Accounting, 19(75), 95–123.

Asante-Appiah, B. (2020). Does the severity of a client’s negative environmental, social and governance reputation affect audit effort and audit quality? Journal of Accounting and Public Policy, 39(3), 106713.

Asante-Appiah, B., & Lambert, T. A. (2023). The role of the external auditor in managing environmental, social, and governance (ESG) reputation risk. Review of Accounting Studies, 28(5), 2589–2641.

Aouadi, A., & Marsat, S. (2018). Do ESG controversies matter for firm value? Evidence from international data. Journal of Business Ethics, 151, 1027–1047.

Ballou, B., Chen, P. C., Grenier, J. H., & Heitger, D. L. (2018). Corporate social responsibility assurance and reporting quality: Evidence from restatements. Journal of Accounting and Public Policy, 37(2), 167–188.

Basu, S. (1997). The conservatism principle and the asymmetric timeliness of earnings. Journal of Accounting and Economics, 24, 3–37.

Bourveau, T., Chen, J. V., Elfers, F., & Pierk, J. (2022). Public peers, accounting comparability, and value relevance of private firms’ financial reporting. Review of Accounting Studies, 1–35.

Brochet, F., Jagolinzer, A. D., & Riedl, E. J. (2013). Mandatory IFRS adoption and financial statement comparability. Contemporary Accounting Research, 30, 1373–1400.

Cauthorn, T., Dumrose, M., Eckert, J., Klein, C., & Zwergel, B. (2023). Rating changes revisited: New evidence on short-term ESG momentum. Finance Research Letters, 54, 103703. https://doi.org/10.1016/j.frl.2023.103703

Chen, A., & Gong, J. J. (2019). Accounting comparability, financial reporting quality, and the pricing of accruals. Advances in Accounting, 45, 100415.

Chen, C. W., Collins, D. W., Kravet, T. D., & Mergenthaler, R. D. (2018). Financial statement comparability and the efficiency of acquisition decisions. Contemporary Accounting Research, 35, 164–202.

Choi, J. H., Kim, S., Yang, D. H., & Cho, K. (2021). Can corporate social responsibility decrease the negative influence of financial distress on accounting quality? Sustainability, 13, 11124.

Choi, S. U., & Lee, W. J. (2024). Financial Statement Comparability and Environmental, Social, and Governance (ESG) Performance. Sustainability, 16(18), 7993.

Choi, S. U., Lee, W. J., & Choi, N. H. (2023). Corporate social responsibility and firm value during the COVID-19 pandemic. Management Decision, 61, 3169–3194.

Daghighi Masouleh, M., Farhadi, M., Fooladi, M., & Molayi, M. (2024). Examining the effect of financial statement comparability on trade credit, considering the role of financially distressed and small firms. Financial Accounting Quarterly, 15(59), 93–110.

Daryaei, A., Fattahi, Y., Askarany, D., Askary, S., & Mollazamani, M. (2022). Accounting Comparability, Conservatism, Executive Compensation-Performance, and Information Quality. Journal of Risk and Financial Management, 15, 489.

De Franco, G., Kothari, S. P., & Verdi, R. S. (2011). The benefits of financial statement comparability. Journal of Accounting Research, 49, 895–931.

Derakhshanmehr, A., & Hamdanlou, M. R. (2021). Examining the relationship between corporate social responsibility disclosure and stock price synchronicity with emphasis on institutional ownership. Quarterly Journal of Planning and Budgeting, 1(5), 27–40.

Do, Y., & Kim, S. (2020). Do higher-rated or enhancing ESG of firms enhance their long–term sustainability? Evidence from market returns in Korea. Sustainability, 12, 2664.

Eliwa, Y., Aboud, A., & Saleh, A. (2021). ESG practices and the cost of debt: Evidence from EU countries. Critical Perspectives on Accounting, 79, 102097.

Eslami Mofidabadi, H., Rezaei, A., & Khalilzadeh, S. M. R. (2022). Examining the relationship between strengths and weaknesses of corporate social responsibility and financial statement comparability: Empirical evidence from the Tehran Stock Exchange. Capital Market Analysis Quarterly, 2(1), 194–234.

Esmaeilikia, G., & Fathinia, H. (2025). Examining the effect of environmental, social, and governance (ESG) performance on firms’ financial and non-financial performance. Accounting and Auditing Reviews, 32(1), 1–29.

Fattahi, Y., Kordestani, G., & Daryaei, A. A. (2021). The effect of peer firms’ accounting information comparability on board of directors’ compensation. Strategic Studies in Budgeting and Finance Research, 2(2), 11–49.

Francis, J. R., Pinnuck, M. L., & Watanabe, O. (2014). Auditor style and financial statement comparability. The Accounting Review, 89, 605–633.

Groening, C., & Kanuri, V. K. (2013). Investor reaction to positive and negative corporate social events. Journal of Business Research, 66, 1852–1860.

Gross, C., & Perotti, P. (2017). Output-based measurement of accounting comparability: A survey of empirical proxies. Journal of Accounting Literature, 39, 1–22.

Gupta, A. K., & Gupta, N. (2023). Effect of corporate environmental sustainability on dimensions of firm performance. Journal of Cleaner Production, 253, 119948.

Hassanzadeh, A., & Yarmohammadi, Z. (2024). The effect of accounting information quality on the relationship between ESG disclosure and dividend payout policy. Journal of Public Sector Accounting and Budgeting, 15, 90–110.

IFRS. (2018). The Conceptual Framework for Financial Reporting.

Imhof, M. J., Seavey, S. E., & Smith, D. B. (2017). Comparability and cost of equity capital. Accounting Horizons, 31, 125–138.

Jamshidi Navid, B., & Mansouri, M. (2021). Corporate social responsibility and financial statement comparability. Advances in Financial and Investment Studies, 2(2), 59–86.

Jang, G. Y., Kang, H. G., & Kim, W. (2022). Corporate executives’ incentives and ESG performance. Finance Research Letters, 49, 103187.

Kang, M. J., Oh, S. G., & Lee, H. Y. (2022). The Association between Outside Directors’ Compensation and ESG Performance: Evidence from Korean Firms. Sustainability, 14, 11886.

Kim, J. B., Li, L., Lu, L. Y., & Yu, Y. (2016). Financial statement comparability and expected crash risk. Journal of Accounting and Economics, 61, 294–312.

Kim, T. Y., Chang, Y. K., & Oh, W. Y. (2018). Complementary or substitutive effects? Corporate social responsibility and corporate governance in a market with strong social norms. Strategic Management Journal, 39(2), 403–423.

Kim, Y., Park, M. S., & Wier, B. (2012). Is earnings quality associated with corporate social responsibility? The Accounting Review, 87, 761–796.

Lee, W. J., & Choi, S. U. (2024). The effect of the new revenue recognition principle (IFRS 15) on financial statement comparability: Evidence from Korea. Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 54, 100601.

McWilliams, A., & Siegel, D. (2001). Corporate social responsibility: A theory of the firm perspective. Academy of Management Review, 26, 117–127.

Nam, J. S. (2020). Financial Reporting Comparability and Accounting-Based Relative Performance Evaluation in the Design of CEO Cash Compensation Contracts. The Accounting Review, 95, 343–370.

Nasirzadeh, F., & Marandi, Z. (2022). The relationship between corporate social responsibility and financial crises: Emphasizing the role of political connections. Journal of Stable Economy, 2(2), 81–108.

Rahmani, A., & Ghashghaei, F. (2017). The relationship between accounting comparability and real and accrual-based earnings management. Accounting and Auditing Review, 24(4), 527–550.

Ramirez, A. G., Monsalve, J., González-Ruiz, J. D., Almonacid, P., & Peña, A. (2022). Relationship between the cost of capital and environmental, social, and governance scores: Evidence from latin america. Sustainability, 14, 5012.

Rezaee, Z., & Tuo, L. (2019). Are the quantity and quality of sustainability disclosures associated with the innate and discretionary earnings quality? Journal of Business Ethics, 155, 763–786.

Ryou, J. W., Tsang, A., & Wang, K. T. (2022). Product market competition and voluntary corporate social responsibility disclosures. Contemporary Accounting Research, 39, 1215–1259.

Ryou Zang, A. (2012). Evidence on the trade-off between real activities manipulation and accrual-based earnings management. The Accounting Review, 87, 675–703.

Tahriri, A., & Afsayi, A. (2023). The effect of ESG disclosure on audit effort and audit quality. Journal of Accounting Knowledge, 3(12), 69–88.

Tsang, A., Frost, T., & Cao, H. (2023). Environmental, social, and governance (ESG) disclosure: A literature review. The British Accounting Review, 55, 101149.

Wang, K. T., & Wu, Y. (2024). Corporate social responsibility reporting and investment: Evidence from mergers and acquisitions. Journal of Business Finance & Accounting, 51(7–8), 1893–1942.

Wang, X., & Chulkov, D. (2023). Corporate social responsibility and financial reporting quality: Evidence from US firms. Studies in Economics and Finance, 40(3), 445–466.

Wong, W. C., Batten, J. A., Mohamed-Arshad, S. B., Nordin, S., & Adzis, A. A. (2021). Does ESG certification add firm value? Finance Research Letters, 39, 101593.

Yoo, J. S., Song, W. J., & Ku, J. E. (2024). CEO turnover, ESG-washing, and firm value. Managerial and Decision Economics, 45, 2801–2819.

Zahid, R. A., Khan, M. K., Anwar, W., & Maqsood, U. S. (2022). The role of audit quality in the ESG-corporate financial performance nexus. Borsa Istanbul Review, 22, S200–S212.

 Zhang, J. H. (2018). Accounting comparability, audit effort, and audit outcomes. Contemporary Accounting Research, 35, 245–276.

* Corresponding Author: Assistant Professor, Department of Accounting, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran.

*  نویسنده مسؤول: منیر جفائی رهنی

[1] استادیار، گروه حسابداری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. m.jafaei@iau.ac.ir

[2] استادیار، گروه اقتصاد، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. h.hatef@iau.ac.ir

[3] استادیار، گروه حسابداری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. hoseynalinejad@yahoo.com

[4] Environmental, Social, and Governance

[5] ESG-washing

[6] Financial Statement Comparability

[7] Firm Fixed Effects

[8] Industry Fixed Effects

[9] Year Fixed Effects

[10] Robustness

[1] Assistant Professor, Department of Accounting, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran.

[2] Assistant Professor, Department of Economics, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran.

[3] Master's degree, Accounting Department, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran.